KÜTÜPHANE

Plastikler

Plastik nedir?

Saf haldeki reçinelerin, takviye malzemesi içermeksizin, katkı malzemeleri ile sertleşmesi sonucunda elde edilen ürünler ise “plastik” veya “takviyesiz plastikler” olarak tanımlanmaktadır.

Termoset ve Termoplastikler şeklinde şeklinde iki ana gruba ayrılan plastikler arasındaki farklar nelerdir?

Bölüm 1’de gördüğümüz gibi reçineler veya plastikler, termoset ve termoplastik olarak bilinen iki büyük gruba ayrılırlar. Termoplastik reçineler ısıtıldıklarında yumuşarlar ve ısıtılmış yarı sıvı haldeyken şekillendirilebilir veya kalıplanabilirler. Termoset reçineler bunun aksine ilk hallerinde genelde sıvıdır veya düşük ergime noktasındaki katılardır. Son ürüne yönelik olarak kullanıldığında termoset reçineler bir katalizörün, ısının ya da her ikisinin yardımıyla sertleşme aşamasına geçerler. Sertleşme tamamlandıktan sonra katı termoset reçineler orijinal sıvı hallerine döndürülemezler.

Termoplastik reçinelerin aksine, sertleşme reaksiyonuna giren termosetler ısıtıldıklarında ergimeyecek ve akmayacaklardır. Bir kez şekillendiğinde bir daha, yeniden şekillendirilemezler.

Kompozit endüstrisi öncelikle üretim proseslerindeki farklı gereksinmeler nedeniyle, termoset ve termoplastik grupları olarak ikiye ayrılmıştır. Her iki plastik türü de takviye edilebilir niteliktedir. Kompozitlerin ilk gelişmesi termosetler alanında olmuştur. (Öncelikli cam elyafı takviyeli doymamış polyester reçineler olarak) Bununla birlikte, son zamanlarda takviyeli termoplastiklerin kullanımında da hızlı bir büyüme yaşanmaktadır. Termoplastiklerin özellikleri ve maliyet koşullarındaki olumlu gelişmelere paralel olarak bu gelişme trendinin devam etmesi beklenmektedir. Bu yüzden, kompozitlerin kullanımını tasarlayan kişilerin hem termoset hem de termoplastik polimerler konusunda tecrübeli olmaları da gittikçe önem kazanmaktadır.

Başlıca termoset ve termoplastikler nelerdir?

BAŞLICA TERMOSETLER

• SİLİKON REÇİNELER ( Oto Cilası / Hassas Kalıplar )
• FENOLİK REÇİNELER ( Elektrik Aksamı )
• FURAN REÇİNELER ( Koruyucu Metal Kaplama )
• ALKİD REÇİNELER ( Yağlı Boya )
• POLYESTER REÇİNELER
          • CİLA TİPİ
          • DÖKÜM TİPİ
          • DÜĞME TİPİ
          • CTP TİPİ

BAŞLICA TERMOPLASTİKLER

• ASETAL PLASTİKLER ( Şaft Yağı )
• AKRİLİK PLASTİKLER ( Banyo Küveti )
• SELÜLOZİK PLASTİKLER- SELÜLOZ ASETAT ( Selofan Kağıdı )
• FLÜOROKARBON ESASLI PLASTİKLER ( Teflon )
• İZOSİYANAT ESASLI PLASTİKLER ( Poliüretan )
• POLİOLEFİN PLASTİKLER- POLİETİLEN ( Plastik Torba )
• POLİPROPİLEN ( Meşrubat kasası )
• STİREN / POLİSTİREN ( Cetvel / Yoğurt Kabı )
• VİNİL PLASTİKLER - PVC ( Boru / Pencere Doğraması )
• POLİKARBONATLAR ( Trafik Lambaları )
• POLİAMİD ( Otomativ parçaları )
• PBT&PET ( Elektrikli Ev aletleri )
• POLİPROPİLEN ( Otomativ parçaları )

Plastikler niçin takviye edilir?

Cam elyafı, yüksek mekanik dayanıma sahip bir malzemedir. / Kırılgandır.

Plastikler, kimyasal yapıları nedeni ile esnek (kırılmaz) yapıya sahiptir /Mekanik dayanımı düşüktür.

Cam elyafından mekanik dayanım özelliği; plastikten esneklik özelliğini alarak kusursuz bir malzeme oluşturmaktadır.

Polyester reçine nedir ?

Polyester kelimesi, bileşik bir kelime olup, “çok anlamındaki “POLY” ve organik bir tuzu ifade eden kimyasal bir terim olan “ESTER” den oluşur. Polyester ifadesini “ÇOK SAYIDA ORGANİK TUZ” olarakta ifade edebiliriz. Ayrıca ester molekülleri zincirini POLİMER olarak da tanımlayabiliriz.

Doymamış polyester reçinelerin ilk pratik uygulama örneği, 2. Dünya savaşındadır. Fakat cam elyafı ile takviye edilmesi, çok sağlam ve hafif bir malzeme olduğunun anlaşılması 1950 dedir. Günümüzde doymamış polyester reçineleri ilk hallerine göre çok daha üstün özelliklere sahiptirler.

Şirketimizin de ürettiği hem Türkiye’de hem de dünyada CTP üretiminde en yaygın olarak kullanılan doymamış polyester reçineler, (kullanılan reçinelerin yaklaşık kabaca % 75’ni temsil ederler.) takviyeli plastikler içinde termoset gurubunda yer alan bir reçinedir. El yatırması gibi basit kalıplama tekniklerden en karmaşık makineleşmiş kalıplama tekniklerine kadar her tür kalıplama tekniğine hitap eder. Polyester reçineler, çok geniş bir kimyasal aileyi kapsar ve genel olarak dibazik asitlerle polihidrik alkollerin kondensasyon reaksiyonu sonucunda elde edilirler.

Dibazik Asit + Polihidrik Alkol Polyester Reçine + H2O

Kullanılan dibazik asit türüne bağlı olarak,doymamış polyester reçineler, kompozitin genel amaçlı veya kimyasal dayanımlı olmasını sağlayacak şekilde “ortoftalik” veya “izoftalik” olarak adlandırılır.

Polyester reçinelerin temel yapı malzemeleri nelerdir ?

Doymamış polyester reçine üretiminin temelinde genel olarak iki tip organik asit kullanılır. Esnek reçineler için maleik anhidrid ve sert reçineler için ftalik anhidrid. “Baz” olarak veya alkol olarak değişik tip “glikol”ler kullanılır. Daha çok antifriz olarak bilinen etilen glikol, polyester formülasyonlarında kullanılan alkol tiplerinden biridir.

Polyester reçinelerin temel yapı malzemelerinin bazıları aşağıdadır.

Organik asitler Glikoller / Organik Alkoller
Ftalik anhidrid Propilen glikol
Maleik anhidrid Dietilen glikol
İzoftalik asid Etilen glikol
Adipik asit Dipropilen glikol
Fümarik asid Neopentil glikol
   
Kaynakları Kaynakları
Kömür / Benzen Doğal gaz
Naftalin / Bütan  
Petrol türevleri  

“Saf” doymamış polyester, kullanım için çok kalın (yüksek viskoziteli)dir. Bu nedenle bir monomer ile inceltilir. Bu inceltme, boyadaki çözücünün kururken buharlaşması gibi değildir ve reaksiyonun bir bileşeni olarak polyester ile şebeke yapısı oluşturur. Doymamış polyesterlerde kullanılan başlıca monomerler aşağıdadır.

Monomerler Kaynakları
Stiren Benzen
Vinil Toluen Doğalgaz
Alfametil Stiren Kömür
Metil Metakrilat  

Sıvı reçinelerde elyafın ıslanması ve ıslanma hızı reçinenin viskozitesine bağlıdır. Viskozite ne kadar düşükse ıslanma o kadar çabuk ve iyi olmaktadır. Yüksek vizkoziteli reçineler ısıtılarak viskozitesi düşürülebilir ve ıslanma kolaylaşır.

Polyesterin temel uygulama kuralları nedir ?

Polyester gerek üretim esnasında, gerekse muhafaza koşulları açısından, kompozit ürünleri arasında hassas bir malzemedir. Bu nedenle itina gösterilmesi gereken koşulların dışına çıkıldığında beklenilen sonuçlar elde edilememektedir.

A ) Atmosferik şartlar :
Soğuk sertleşme yöntemi ile ürün elde ediliyorsa, polyester kullanımı sırasında ortam sıcaklığı +16 ile +32 oC arasında havadaki nem oranı ise % 80’nin altında olmalıdır.

B) Hammaddelerde istenen özellikler :
Kullanılacak polyester ve diğer yardımcı malzemeler, nihai ürünün kullanılacağı ortama göre seçilmiş olmalıdır. Bu hammaddeler yabancı maddeler ve nem içermemelidir. Özellikle uzun süre ambalajından çıkartılarak bekletilen cam elyaflar nem çekebilir.

C) Üretim araçlarında istenen şartlar :
Polyester malzeme üretiminde kullanılan araçlar (fırça, ölçü kabı, polyester kabı, kalıb, diğer püskürtme ve işleme ekipmanları v.s) temiz ve amaça uygun olmalıdır. Temizleyici olarak aseton veya metilen klorit kullanılmalıdır. Temizleme işleminden sonra solvent ortamdan uzaklaştırılmalıdır.

D) Üretim sonrası işlem :
Polyester ürün elde edildikten sonra en yüksek dayanım değerini kazanması için 60 C ile 100 C sıcaklıkta birkaç saat ısıtılmalıdır. Bu ısıtma işlemi oda sıcaklığında başlayıp, belirlenen en yüksek sıcaklığa ulaştıktan sonra ısıtıcı kapatılıp, ısıtma bölmesinin kapıları açılmadan kendi halinde yavaş yavaş soğutulması sağlanmalıdır.

Polyester reçineler nasıl sertleştirilir?

Polyester reçineler iki ana grupta toplanır. Birinci grup doymamış polyesterler olarak adlandırılır. Bu malzemelerde reaksiyon doymuş ve dengelidir. Diğer bir deyişle, molekülleri başka moleküllerle bağlanma eğiliminde değildir. Doymuş polyesterlere (PET) örnek olarak, polyester kumaşlar ve plastik meşrubat şişeleri gösterilebilir.

Doymamış polyester reçinelerde moleküller, kimyasal dengesizlik nedeni ile tam doymamıştır. Karbon molekülleri devamlı olarak bağ kurabileceği bir element arayışı içindedir. Bu tip reçineler, kimyasal dengesizliği tamamlama eğiliminde oldukları için dengesiz veya “reaktif” reçinelerdir. Bu moleküllerin birbirine bağlanma reaksiyonuna POLİMERİZASYON adı verilir. Moleküllerin “CROSS LINK” adı verilen şebeke yapısı oluşturması sonucu, üç boyutlu bir matriks oluşur ve reçineyi sıvı halden katı hale dönüştürür. Polyester reçinenin reaktörden çıkışından, kullanımına kadar geçen sürede polimerizasyon reaksiyonu kendi kendine devam eder ancak bu reaksiyon, katkı maddeleri kullanılarak kontrol altına alınır.

Bu reaksiyonun başlatılması için iki sistem mevcuttur.

a) Sıcak sertleştirme
Polyester reçine + Sertleştirici + 700C’nin üstünde sıcaklık

b) Soğuk Sertleştirme
Polyester Reçine + Sertleştirici +
Hızlandırıcı + (belki promotör) +
300C’ye kadar çevre sıcaklığı

Sıcak sertleşmede jelleşme ve sertleşme süreleri şu faktörlerden etkilenir; Reçine cinsi, sertleştirici cinsi ve miktarı, çalışma sıcaklığı, ortama sıcaklığın iletiliş şekli, kalıbın ısı iletkenliği.

Jelleşme süresi aynı zamanda reçinenin işlenme süresidir. Yani en geç bu sürenin sonunda polyester reçine kalıp üzerinde alacağı en son şekle getirilmiş olmalıdır.

Kalıptan çıkarma süresi sertleşen CTP’nin kalıptan zarar görmeden çıkarılabileceği en erken süreye denir. Kalıptan çıkarma süresi daima DIN 16945 ile tanımlanan sertleşme süresinden uzundur.

Soğuk sertleşmede jelleşme süresi reçinenin cinsine, hızlandırıcının cinsine ve miktarına, sertleştiricinin cinsine ve miktarına, başlangıç sıcaklığına bağlıdır. Sertleşme süreside bu sayılanlara bağlı olmakla beraber, bunların haricinde ayrıca ısı iletme durumuna, laminatın kalınlığına bağlıdır. Soğuk sertleşmede maksimum sıcaklığa ulaşıldığında sertleşme bitmiş değildir. Buradan itibaren başlayan nihai sertleşme oda sıcaklığında çok uzun sürebilir ve hatta tamamlanmayabilir. Bu yüzden, soğuk sertleşmesi yapılan CTP ürünler yüksek sıcaklıklarda sertleşme sonrası ameliyesine tabi tutulurlar.

Soğuk sertleşme ile imal edilen cam takviyeli polyester ürünlerde optimum (en iyi) özellikleri elde etmek için 1000C sıcaklıkta iki saat süre ile sertleşme sonrası ameliyesine tabi tutulmalıdırlar.

Polyester sertleştirilirken imal edilen parçalar kalın ise sertleştirici miktarı azaltılmalı, ince tabakalarda ise sertleştirici miktarı çoğaltılmalıdır.

Polyester işlenirken katalist sistemleri yeterince tanınırsa jelleşme ve sertleşme süreleri istenildiği gibi ayarlanabilir. Bu bir bakıma hem ekonomiklik yönünden hemde işin doğru yapılması yönünden gereklidir.

CTP ürünün kalitesi diğer etkenlerin yanında kullanılan katalist sistemine de bağlıdır.

Polyester reçine katkıları nelerdir?

İnhibitörler: Bu gruptaki katkılar, polyester reçinelerin kullanımından önce polimerize olmasını önlemek amacı ile polyesterin reaktivitesini yavaşlatmak için kullanılır. En çok kullanılan inhibitörler, hidrokinin ve tersiyer bütil katekol (TBC) dür. İnhibitör, genellikle reçineye oranla milyonda bir mertebesinde kullanılır ve reçinenin sertleşmesini tamamen engellememesi için çok dikkatli bir şekilde dengelenmelidir. Genellikle reçine üreticisinin görüşü alınmadan, ilave inhibitör kullanılmamalıdır.

Promotörler (Hızlandırıcılar): Bu katkı maddeleri katalizör ile reaksiyona girerek, polimerizasyon reaksiyonunu hızlandırırlar. İnhibitörler reçineye belirli bir raf ömrü kazandırırken, promoterler (hızlandırıcılar), katalizörün ilave edilmesinden itibaren sertleşmeyi çabuklaştırır. Promoter (hızlandırıcı) ve inhibitör arasındaki denge çok hassastır ve herhangi bir katkının fazla konması dengeyi altüst edebilir. Başlıca promoterler (hızlandırıcılar), kobalt naftanat, kobalt oktoat, dimetil anilin (DMA) ve dietil anilin (DEA) dir.

Katalizörler: Katalizör (daha doğru deyişle başlatıcı), kimyasal reaksiyonun bir parçası olmamakla beraber prosesin başlaması için gerekli enerjiyi sağlar.
Katalizörün ilave edilmesi ile promoter ve inhibitör arasındaki denge bozulur ve reaksiyon mertebesinin kontrolü katalizöre geçer. Katalizör oksijeni serbest bırakır (veya serbest radikalli moleküller oluşturur) ve polimerizasyon prosesi için yakıt gibi görülebilir. Katalizör ilavesi ile başlatılan reaksiyon “EGZOTERMİK”tir, yani şebeke yapısı oluşturulurken ısı açığa çıkar.

Kompozit malzemelerin kullanımı sırasında alınacak başlıca güvenlik tedbirleri ve bir kaza durumunda uygulanacak tedaviler nelerdir ?

Reçineler, katalizörlerle çözücüler ve diğer katkı malzemeleri, endüstride uzun zamandan beri emniyetle kullanılmaktadır. Bu nedenle tüm kimyasal maddeler gibi, bu malzemelerin de meydana gelebilecek kazaların önlenebilmesi amacı ile özel itina ile kullanılması gereklidir. Malzeme üreticileri kullanım ve stoklama konusunda devamlı tavsiyelerde bulunmaktadır. Kaza olasılığını en aza indirmek için, bu tavsiyelere kesinlikle uyulmalıdır.

Aşağıda çeşitli malzeme üreticileri tarafından yapılan kullanım tavsiyeleri özetlenmektedir. Zaman zaman bu tavsiyeler özel malzemeler için değişebilmektedir. Ancak, aşağıda verilen tavsiyeler genel kılavuz olarak kabul edilebilir. Bunun dışında üretici firmalardan ayrıca tavsiyeleri elde edilebilir.

GENEL ÖNLEMLER

Bütün sentetik reçinelerle, katalizörlerle, sertleştiricilerle ve çözücülerle çalışılırken, karıştırma ve uygulama esnasında deriyle temasını ve buhar çıkışını en az düzeye indiren bir yöntem bulmak gerekir.

Deri teması, koruyucu krem ve koruyucu eldiven kullanılarak en az düzeye indirilebilir. Kimyasal maddelerin göz ile temas etmesi uygun gözlük ve yüz koruyucular kullanılarak önlenebilir. Duman veya buhar çıkaran malzemelerle çalışıldığında, çalışılan ortam ancak uygun havalandırma tertibatı ile çalışılabilir hale getirilebilir. Havalandırmanın, duman veya buharın çalışan işçinin bulunduğu yönün aksi yönde dışarıya atılacak şekilde düzenlenmesi gereklidir.
Fırın veya sıcak presleme ile çalışıldığında, dumanın çalışma sahası dışına atılması için devamlı havalandırma gereklidir. Deri tahrişlerini önlemek amacı ile, personel sağlık düzeyini yüksek tutmak gerekir. Bazı personelin özel malzemelere karşı cildi hassas ise, doktor müsaadesi alınmaksızın deri tahrişlerine sebep olan malzeme ile uzun süre çalışmasına müsaade etmemek gerekir. Sigara içmek, yemek yemek, su içmek,veya tuvalet amacıyla çalışmaya ara verildiğinde, bütün çalışanların ellerini özel temizleyiciyle veya su ve sabunla-ki bu yöntem daha etkilidir-yıkamalıdırlar. Eğer eldeki malzeme vücudun iyi örtülmemiş bir kısmına temas ederse, deri tahrişleri bu yerlerde de ortaya çıkabilir. Ayrıca elde kalan malzemelerin bir kısmı ağız ile temas ederse, zehirleyici etki gösterebilir.

Açık yaralar, sıyrıklar ve tahriş olmuş deri hiçbir zaman reçine, sertleştirici ve çözücülerle temas etmemelidir. Kullanımdan sonra eldivenlerin yıkanarak reçine artıklarından temizlenmesi, bu artıkların eldivenin içinde deriyle temas etmesini önlemek açısından gereklidir. İçine polyester bulaşmış eldivenlerin kullanılması hiçbir yarar sağlamaz. Atölyelerin ve çalışma alanının iyi donatılması ve temiz tutulması ile kazaların azaltılması mümkündür.

Tedavi Önlemleri
Kazara malzemenin göze veya deriye temas etmesi durumunda, derhal müdahale edilmesi tedaviyi kolaylaştırmaktadır.

Gözler: Malzemenin kazara gözle temas etmesi durumunda yapılacak ilk yardım,gözü derhal en az 10-15 dakika süre ile devamlı bol suyla yıkamaktır. Bazı özel kimyasal maddelerin bulaşması durumunda eğer başka tedavi yöntemi öneriliyorsa, bu önerilerin atölyedeki ilk yardım talimatlarında açıkça belirtilmesi ve temizleyici malzemelerin kolayca ulaşılabilecek yerde bulunması gerekir. İlk yardımdan sonra kazaya uğrayan şahsın, derhal doktora gönderilmesi gereklidir.

Deri: Kazara veya kaçınılmayan deri temaslarında, etkilenen yerler temizleyici krem sürüldükten sonra su ve sabunla iyice yıkanarak temizlenebilir. Bu yıkama etkili olmazsa aseton,metil etil keton veya uygun bir çözücü ile etkilenen yerler temizlenebilir. Açık yaralar çevresinde çözücü hiçbir zaman kullanılmamalıdır. Bu gibi tüm çözücülerin deri üzerinde kullanımı en az düzeyde tutulmalıdır ve temizleyici krem sürülmüş olan yerler iyice yıkanmalıdır. Daha önce polyester bulaşmış çözücüler, hiçbir zaman temizlik amacı ile kullanılmamalıdır. Deri tahrişi veya yanık gibi bir kaza meydana geldiğinde, hiç gecikmeden doktora başvurmak gereklidir.

Solunum Yolu Teması: Nefes boruları tahriş olduğunda, kazaya uğrayan şahıs, solunum bozuklukları ortadan kalkana kadar açık havaya çıkarılmalı ve temiz hava ortamında nefes düzelene kadar dinlendirilmelidir. Kazaya uğrayan şahıs normale dönene kadar yalnız bırakılmamalıdır. Bazı izosiyanatlar gibi çok zehirli buhar çıkaran malzemeler kullanıldığında, tedavi önlemleri alınmalıdır. Bu önlemler kapsamı içine derhal doktora başvurmakda girer. Bazı durumlarda solunum zorlukları belirtileri çabuk kaybolmazsa derhal doktora başvurmalıdır.

Sindirim Yolu Teması: Büyük miktarda reçine yutulması halinde, ağız bol suyla yıkanmalı ve çok miktarda su içilmelidir. Bunun dışında, hemen doktor müdahalesi gerekebilir. Diğer malzemelerin yutulmasında bu malzemeler için verilen özel tavsiyelere uyulmalı ve hemen doktor müdahalesi sağlanmalıdır.

Dökülme: Reçine veya sertleştiricilerin büyük miktarda dökülmesi halinde, dökülen yer üzerine kum, hızar talaşı veya emme özelliği olan başka malzeme dökülmeli ve süpürülerek özel atık bidonuna konulmalıdır. Bu durumda dikkat edilmesi gereken husus, yüksek ısı çıkışından dolayı bidonun yanmamasıdır. Aksi takdirde, yangın tehlikesi doğurabilir.

Yere peroksit dökülmesi halinde, yanıcı olmayan bir absorblayıcı maddeye emdirilmeli ve emdirme işleminden sonra dökülen yer bol suyla yıkanmalıdır. Peroksit emdirilmiş absorblayıcılar kesinlikle kapalı kaplara konulmamalı ve en kısa yoldan imha edilmelidir.

Bu tür kazalarda temizleme işlemi sırasında mutlaka koruyucu elbiseler giyilmelidir.

Polyester reçinenin jelleşme süresi nasıl ayarlanabilir ?

Çabuklaştırmak için;

•Isı arttırılabilir.
•Katalizör miktarı arttırılabilir.
•Promoter katılabilir.

Yavaşlatmak için;

•Isı azaltılabilir.
•Katalizör miktarı azaltılabilir.
•İnhibitör katılabilir.

SATIŞ

Yurtiçi ve Yurtdışı satış ağımız ile ilgili bilgi almak için lütfen
tıklayınız

ÜRÜNLERİMİZ

Ürünlerimiz ile ilgili bilgi almak için lütfen tıklayınız

KALİTE VE ÇEVRE

Çevre ve Kalite Politikamız ve Kalite Belgelerimiz için tıklayınız

E-BÜLTEN

Camelyaf hakkında en güncel bilgiler için lütfen tıklayınız